background

Małżeńskie ustroje majątkowe

Ustawowy ustrój majątkowy

Zgodnie z prawem rodzinnym podstawowym ustrojem majątkowym łączącym małżonków jest tzw. majątkowa wspólność ustawowa, która powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa i trwać może bądź do śmierci któregoś z małżonków bądź też do orzeczenia ich rozwodu lub separacji. Zakłada ona istnienie majątku wspólnego małżonków oraz majątku osobistego każdego z nich.

Zasadą jest, iż do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez obje małżonków lub przez jednego z nich.

Z kolei jeżeli chodzi o majątek osobisty każdego z małżonków to ustawa ściśle wymienia co do niego należy. Spośród znacznie większej listy wymienić tu można między innymi:

  • przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  • prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom (np. ze spółki cywilnej),
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  • wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków (chodzi tu jedynie o wierzytelności a nie wynagrodzenie jako takie),
  • prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy
  • przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (tzw. subrogacja)

 

Umowny ustrój majątkowy

Z uwagi na wcześniejsze doświadczenia z nieudanych związków lub też ze względów ekonomicznych część osób decyduje się zachować w małżeństwie niezależność w sferze majątkowej. Konieczne jest wówczas odpowiednie zmodyfikowanie więzi majątkowej, która łączy lub będzie łączyć małżonków.

Do powołania tego rodzaju ustroju majątkowego wymagane jest zawarcie pomiędzy małżonkami stosownej umowy potocznie zwanej intercyzą.  Prawo dla jej ważności nakazuje zachować formę aktu notarialnego. Umowa taka może zostać zawarta zarówno przed wstąpieniem w związek małżeński (wówczas odnosi skutek od chwili ślubu)  jak i już w trakcie trwania małżeństwa.

W drodze umowy możliwe jest:

  • Zmodyfikowanie wspólności ustawowej poprzez jej rozszerzenie lub ograniczenie,
  • Ustanowienie rozdzielności majątkowej,
  • Ustanowienie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) może być później zmieniana, a nawet rozwiązana. Jeżeli rozwiązanie nastąpi w trakcie małżeństwa to, o ile nie umówili się inaczej, z mocy prawa między małżonkami pojawi się ponownie od tego momentu wspólność ustawowa.

 

 

Przymusowy ustrój majątkowy

 

Przymusowy ustrój majątkowy ma charakter rozdzielności majątkowej pełnej. Istnieją dwa sposoby powstania takiego przymusowego ustroju: z mocy orzeczenia sądu oraz z mocy prawa.

 

Sąd może orzec o przymusowym ustroju majątkowym na wniosek któregokolwiek z małżonków lub też na wniosek wierzyciela.  Wnioski takie składane są zazwyczaj wówczas, gdy miedzy małżonkami nie ma zgody co do ustanowienia rozdzielności majątkowej w drodze umowy, a także wówczas gdy wierzyciel nie ma innej możliwości dochodzenia swych roszczeń od zadłużonego małżonka jak poprzez żądanie zniesienia wspólności majątkowej.

 

Z mocy prawa przymusowy ustrój majątkowy powstanie w sytuacji gdy jeden z małżonków zostanie ubezwłasnowolniony lub też zostanie wobec niego ogłoszona upadłość.

 

Należy także pamiętać, iż w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami automatycznie powstanie rozdzielność majątkowa.