background

Zakładanie i przekształcanie działalności gospodarczej

Zakładanie i wybór formy prowadzenia działaności

Prawo przewiduje wiele form prowadzenia działalności gospodarczej.  Począwszy od jednoosobowej działalności gospodarczej, poprzez spółki cywilne, spółki osobowe prawa handlowego, a skończywszy na spółkach kapitałowych.  Każda z nich posiada pewne unikalne cechy, które mogą okazać się dla danego przedsięwzięcia biznesowego atutem lub obciążeniem. Przed podjęciem działalności warto więc zastanowić się, którą z dostępnych form wybrać. Poniżej przedstawiono ogólną charakterystykę kilku form prowadzenia działalności gospodarczej.

Warto jednak pamiętać, iż dokładne dopasowanie formy działalności do konkretnego biznesu wymaga poznania podstawowych celów i zamierzeń biznesowych w konkretnej sprawie. Dodatkowo, każda z bardziej zaawansowanych (chociaż niekoniecznie lepszych) form prowadzenia działalności jaką są wszelkiego rodzaju spółki, posiada własne szczegółowe uregulowania, spośród których cześć może ulegać znacznej modyfikacji przez wspólników. Wszystko po to by powołane struktury organizacyjne jak najlepiej służyły tym, którzy je utworzyli.

Jednoosobowa działalność gospodarcza - najpopularniejsza metoda prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne. Z uwagi na znaczne zredukowanie kwestii formalnych związanych z jej założeniem, działalność tą można założyć stosunkowo szybko, a jej rozpoczęcie jest możliwe już od  dnia złożenia wniosku o jej zarejestrowanie. Wiąże się z bezpośrednim zaangażowaniem właściciela w jej sprawy. Właściciel jest jeden zatem w świetle prawa posiada on wiele uprawnień lecz także obowiązków formalno prawnych. Nawet jeżeli zatrudnia większą ilość osób w świetle prawa nadal traktowany jest jak przedsiębiorca jednoosobowy. Wprawdzie na rynku funkcjonuje wiele rozbudowanych firm prowadzonych w formie jednoosobowej, jednakże jest on polecany raczej dla mniejszych przedsięwzięć.

Spółka cywilna - najstarsza i najbardziej klasyczna ze spółek, w istocie umowa zobowiązaniowa. Uregulowana w kodeksie cywilnym. Popularna zwłaszcza wśród przedsięwzięć powstałych przed wejściem w życie obecnie obowiązującego kodeksu spółek handlowych. Zaletami jest z pewnością minimum formalności wymaganych do jej zawarcia (wystarcza zwykła forma pisemna). Należy jednak pamiętać, iż taka spółka nie posiada podmiotowości prawnej ani swego odrębnego majątku (majątek jest wyłączną własnością wspólników). Nie może działać we własnym imieniu. Nie może pozywać i być pozywana we własnym imieniu. Nie posiada nawet swojej firmy (firmę posiadają jedynie wspólnicy).  

Właśnie jej stosunkowo niejasny charakter prawny może obecnie stanowić jej podstawową wadę. W sensie prawnym spółka taka nie jest bowiem przedsiębiorcą. Przedsiębiorcami są tylko jej wspólnicy. W obecnym stanie prawnym spółka cywilna to szczególnego rodzaju zrzeszenie przedsiębiorców.

 

Spółki osobowe - zaliczamy do nich spółkę jawną, spółkę partnerską, komandytową oraz komandytowo - akcyjną. Wszystkie spółki osobowe uregulowano w kodeksie spółek handlowych.

Do wspólnych cech spółek osobowych zaliczyć można przede wszystkim to iż:

  • posiadają  tzw. zdolność prawną (a co za tym idzie mają zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową). Oznacza to, iż są odrębnymi od wspólników podmiotami prawnymi, uczestniczą samodzielnie w obrocie prawnym i gospodarczym, posiadają swój odrębny majątek. Mogą nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Mają wyłączne prawo do swojej firmy. Może być wobec nich ogłoszona upadłość.
  • z małymi wyjątkami nie posiadają swoich organów (jak np. zarząd/ walne zgromadzenie/rada nadzorcza w spółce z o.o.),
  • nie stosuje się do nich przepisów o osobach prawnych - np. ustawy o podatku od osób prawnych (z wyjątkiem spółki komandytowo - akcyjnej),
  • wspólnicy posiłkowo (subsydiarnie) odpowiadają osobiście za zobowiązania spółki - czasami w pełnym zakresie czasami tylko do wysokości tzw. sumy komandytowej.

Prócz cech wspólnych, każda ze spółek osobowych posiada sobie tylko przypisane szczególne rozwiązania, które mogą okazać się mniej lub bardziej korzystne zależnie od zamierzonego celu. Zwykle spółki osobowe są polecane wszędzie tam, gdzie wszyscy bądź część wspólników chce mieć znaczący wpływ na kształt i sposób funkcjonowania spółki. Warto dodać, iż wspólnikiem spółki osobowej może być również spółka kapitałowa, zatem nie muszą to być wyłącznie osoby fizyczne.

 

Spółki kapitałowe - zaliczamy do nich spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółkę akcyjną . Do cech wspólnych obu spółek należy to, iż:

  • posiadają osobowość prawną - zatem posiadają nie tylko zdolność prawną jak spółki osobowe ale również stosuje się do nich przepisy dotyczące osób prawnych (np. podlegają podatkowi od osób prawnych, wymagane jest dla nich prowadzenie pełnej księgowości)
  • posiadają swoje organy np. zarząd, walne zgromadzenie, radę nadzorczą,
  • wspólnicy co do zasady nie ponoszą osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki (ryzykują jedynie utratą majątku w wysokości wniesionych wkładów).

Obie spółki kapitałowe wykazują znaczne różnice. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością daje największe korzyści przy średniej wielkości przedsięwzięciach, zwłaszcza wówczas gdy zmiany kapitału oraz składu osobowego wspólników nie są zbyt częste. Czas niezbędny do stworzenia takiej spółki będzie krótszy niż przy spółce akcyjnej. Podobnie formalizm jej działania wypada korzystniej.

Z kolei spółki akcyjne sprawdzają się lepiej przy większych przedsięwzięciach biznesowych, zwłaszcza tych, w których zachodzi potrzeba zebrania znacznego kapitału, a inwestorzy bardziej zainteresowani  są zyskiem, niż faktycznym wpływem na działalność samej spółki.

 

Przekształcanie działalności gospodarczej.

Istnieją sytuacje, gdy na przykład z uwagi na zmianę rozmiaru lub zakresu prowadzonej działalności, zmiany osobowe czy też ewolucję przepisów podatkowych zachodzi konieczność jej przekształcenia w inną bardziej odpowiednią formę.

Formalne przekształcenie działalności będzie konieczne także wszędzie tam, gdzie należy zachować ciągłość podmiotu sprzed i po przekształceniu (następuje wówczas automatyczne wstąpienie nowego podmiotu do wszystkich umów, koncesji, zezwoleń i ulg, których stroną był poprzednik, chyba, że te wyraźnie tego zakazują).

Obecne przepisy przewidują możliwość następujących przekształceń działalności:

  • przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną lub inną spółkę osobową,
  • przekształcenie osoby fizycznej prowadzącej działalność jednoosobowo w spółkę kapitałową,
  • przekształcenie spółki osobowej w inną spółkę osobową,
  • przekształcenie spółki osobowej w spółkę kapitałową,
  • przekształcenie spółki kapitałowej w spółkę osobową,
  • przekształcenie spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową.

Z uwagi na szeroki zakres tematyki przekształceń trudno w tym miejscu dokładniej je opisać. Tym bardziej, iż zależnie od przyjętych założeń w konkretnej sprawie osiągnięcie ostatecznego rezultatu może wymagać wieloetapowego działania. Czasami wystarczające jest bowiem podjęcie stosownej uchwały, przyjęcie umowy nowej spółki oraz wpis do właściwego rejestru. Innym razem okazać się może, iż konieczne będzie dodatkowo podjęcie większej ilości uchwał, przygotowanie planów przekształcenia oraz wyceny majątku czy też skorzystanie z opinii biegłych rewidentów.