background

Blog

Orzekanie o winie w sprawie rozwodowej - jak wygląda, co może orzec w tym zakresie sąd oraz jakie są konsekwencje ustalenia winy.

Dodane: 24.03.14 | Autor: Tomasz Mierzwicki

Rozwód powiązany jest najczęściej z dużym poczuciem krzywdy doznanej od współmałżonka lub współmałżonki. Decyzja o formalnym zakończeniu związku podejmowana jest najczęściej pod wpływem długo gromadzonych emocji. Wreszcie czara goryczy się przelewa i zapada jednoznaczna decyzja. W pełni zrozumiała w tym stanie rzeczy jest chęć odegrania się na drugiej stronie, szukania swego rodzaju rewanżu, pokazania wszystkim kto kogo i jak mocno skrzywdził, tym bardziej, iż można to zrobić przed sądem i w jego obecności niejako zmusić drugą stronę do uznania swojej winy.

Z punktu widzenia prawa orzekanie o winie w sprawie rozwodowej nie służy jednak powyższym celom. Wbrew pozorom nie są to także sprawy proste i jednoznaczne. Przeciwnie, wymagają znacznego zaangażowania stron, czasu  i zwiększonych nakładów finansowych. Nie bez przyczyny ponad połowa rozwodów zapada bez orzekania o winie. Czasami jednak orzeczenie w tym zakresie może być  nie tylko zasadne ale również korzystne.

Warto więc przybliżyć jak wygląda orzekanie winy w trakcie postępowania rozwodowego, co może orzec w tym zakresie sąd oraz jakie są konsekwencje ustalenia winy.

Orzekanie o winie rozpadu pożycia małżeńskiego - zasady ogólne.

Zasadą jest, że sąd prowadzący sprawę rozwodową w orzeczeniu rozwodowym określa czy i kto ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego. Może od tego odstąpić jedynie, gdy oboje małżonkowie zgodnie wniosą o zaniechanie orzekania w tym zakresie. Wystarczy więc, gdy jeden z małżonków w ogóle nie wypowie sie w tym zakresie lub jego żądanie będzie odmienne od drugiego, a sąd z urzędu zobowiązany będzie orzec w kwestiach winy.

Sąd orzekając o winie opiera się na oświadczeniach stron oraz zebranym w trakcie sprawy materiale dowodowym, powinien on przy tym ocenić wiarygodność i wartość zebranych w toku sprawy materiałów.  Nie jest przy tym związany wnioskami stron, także w przypadku gdy jedna ze stron bierze całą winę na siebie. Warto w tym miejscu dodać, iż sprawy rozwodowe z orzekaniem o winie trwają znacznie dłużej, mogą być bardziej kosztowne, a strony często stawiają względem siebie zarzuty o jakich pamiętają jeszcze długo po rozwodzie.

Jak wygląda treść orzeczenia o winie.

Ostatecznie jednak sąd, o ile strony nie zwolniły go z tego obowiązku, orzeka w zakresie winy. Mylą się jednakże ci którzy sądzą, iż wyrok zawsze wszystko wyjaśnia. Sąd ma bowiem do wyboru trzy sposoby rozstrzygnięcia, a mianowicie może:

  • uznać winę jednego z małżonków,
  • uznać winę obojga małżonków,
  • uznać brak winy obojga małżonków.

Warto w tym miejscu dodać także, iż sąd nie może miarkować winy. Niedopuszczalne jest zatem ustalenie winy jednego z małżonków na przykład na poziomie 70% a drugiego w 30%. Winni są albo oboje razem albo wyłącznie jeden z nich.

Konsekwencje badania przez sąd kwestii winy.

Skoro przeprowadzenie rozwodu z orzekaniem o winie trwa dłużej, jest bardziej skomplikowane i może być trudniejsze emocjonalnie dla stron to dlaczego sąd ma obowiązek z urzędu (o ile strony zgodnie nie postanowią inaczej) orzekać w tych kwestiach i po co w ogóle są one badane?. Z pewnością wynika to z wagi jaką ustawodawca przykłada do instytucji małżeństwa. W konsekwencji sąd z urzędu bada czy rozpad małżeństwa nie nastąpił przypadkiem z wyłącznej winy jednego z małżonków. Jeżeli tak to małżonek niewinny a w pewnych przypadkach także jego spadkobiercy uzyskują uprawnienia służące ich ochronie. Obejmują one następujące kwestie:

a) małżonek rozwiedziony może domagać się dla siebie alimentów  od drugiego małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Warunkiem jest to by rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Nie jest przy tym konieczne by znalazł się on w niedostatku. Wysokość żądanych środków ma za zadanie zaspokajać jego usprawiedliwione potrzeby by zlikwidować w/w pogorszenie. Sąd ustalając wysokość tego rodzaju alimentów nie powinien brać pod uwagę możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego a jedynie usprawiedliwione potrzeby małżonka uprawnionego.

b) małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia małżeńskiego nie może domagać się od drugiego niewinnego alimentów dla siebie nawet wówczas, gdy znalazł się w niedostatku.

Warto w tym miejscu dodać, iż w normalnej sytuacji byli małżonkowie (z wyjątkiem małżonka wyłącznie winnego) mogą domagać się dla siebie alimentów od drugiego, gdy znaleźli się w niedostatku. Wysokość alimentów zależy także od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.

c) małżonek niewinny rozkładu pożycia małżeńskiego jest chroniony tzw. zasadą rekryminacji. Dotyczy to sytuacji, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny. Wówczas orzeczenie rozwodu jest możliwe tylko, gdy zgodę na rozwód wyrazi małżonek niewinny. Jeżeli odmówi orzeczenie rozwodu nie będzie możliwe chyba, że odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

d) w przypadku jeżeli po wystąpieniu z powództwem o orzeczenie rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka wnoszący pozew zmarł przed orzeczeniem rozwodu, a jego żądania okazały się zasadne, wówczas małżonek wyłącznie winny może zostać wyłączony od dziedziczenia po drugim małżonku nawet bez orzeczenia rozwodu. Z uwagi jednak na to, iż w przypadku śmierci jednego z małżonków w trakcie postępowania rozwodowego postępowanie to ulega umorzeniu, ewentualne wyłączenie od dziedziczenia musi nastąpić w odrębnym od rozwodowego postępowaniu. Z odpowiednimi wnioskami mogą wystąpić pozostali spadkobiercy zmarłego małżonka. Warunkiem jednak jego przeprowadzenia jest uprzednie złożenie przez zmarłego pozwu o rozwód z wnioskiem o orzeczenie wyłącznej winy współmałżonka.

Orzekanie o winie - podsumowanie.

O tym czy warto angażować się w ustalanie kto jest winny rozpadu małżeństwa każdy z małżonków może zdecydować samodzielnie. Jeżeli jednak zdecydują się na zaniechanie tego rodzaju ustaleń, by było to skuteczne muszą działać wspólnie, tylko ich wspólna wola będzie wiązać sąd w tym zakresie.

Orzekanie o winie nie będzie korzystne, gdy stronom zależy na czasie, a także gdy każda z nich miałaby sporo do zarzucenia drugiej. Podobnie będzie gdy między małżonkami istnieje pewien stan równowagi majątkowej, bo ewentualne orzeczenie winy współmałżonka miałoby znaczenie jedynie w sferze niematerialnej satysfakcji.

Z pewnością jednak istnieją sytuacje kiedy żądanie orzeczenia winy współmałżonka jest nie tylko zasadne ale i korzystne. Pomijając względy natury moralnej, może być to korzystne szczególnie w tych sprawach, gdy wina współmałżonka jest dowodowo ewidentna, a jednocześnie istnieją duże dysproporcje w majątku czy sytuacji materialnej małżonków.

 

 

Podstawy prawne: art. 56 §3, 57, 60 kodeksu rodzinnego, art. 940 kodeksu cywilnego oraz art. 446 kodeksu postępowania cywilnego.