background

Blog

Sytuacja wierzyciela , gdy sąd ogłosi upadłość likwidacyjną dłużnika.

Dodane: 22.09.14 | Autor: Tomasz Mierzwicki

Każdy przedsiębiorca i to niezależnie od branży w jakiej działa może spotkać się z sytuacją ogłoszenia upadłości likwidacyjnej jednego ze swoich kontrahentów. Sytuacja wierzyciela upadłego przedsiębiorstwa nie jest szczególnie korzystna. Sąd ogłasza upadłość dłużnika, gdy nie jest on w stanie spłacić wszystkich swoich wymagalnych zobowiązań lub też gdy ich wartość przekracza wartość jego majątku. W praktyce oznacza to najczęściej, iż jedynie niewielka część wierzycieli otrzyma całą swoją należność. Zdecydowana ich większość otrzyma jedynie część dochodzonej od upadłego dłużnika należności, a będą także tacy, dla których po prostu nie wystarczy środków na zaspokojenie. Do niezwykle rzadkich należą sprawy, gdy w wyniku postępowania upadłościowego zaspokojeni zostają wszyscy wierzyciele, a syndykowi w chwili zakończenia postępowania pozostają jeszcze jakieś wolne środki.

Ogłoszenie upadłości likwidacyjnej nie jest jednak najgorszym rozwiązaniem dla wierzycieli. Prawo upadłościowe i naprawcze, które reguluje tego rodzaju kwestie, wprowadza bowiem wiele rozwiązań mających na celu ochronę wierzycieli. W ten sposób ich sytuacja może okazać się o wiele lepsza, niż gdyby dłużnik działał dalej w sytuacji faktycznego bankructwa.

Przede wszystkim majątek i wszelkie sprawy związane ze sprawami majątkowymi upadłego przejmuje powołany przez sąd syndyk upadłości. Od chwili ogłoszenia upadłości likwidacyjnej dłużnik traci zatem swoje uprawnienia w zakresie dysponowania i zarządzania swoim przedsiębiorstwem. Także wszelkie sprawy związane ze wyegzekwowaniem należności od dłużników upadłego, które nierzadko doprowadziły do jego upadłości, prowadzone są przez syndyka. Nadto wszystkie postępowania egzekucyjne skierowane do majątku  dłużnika zostają z chwilą ogłoszenia jego upadłości likwidacyjnej zawieszone, a następnie umorzone. Zatrzymany zostaje więc swego rodzaju wyścig, głównie najsilniejszych lub najlepiej poinformowanych wierzycieli, mający na celu wyegzekwowanie dla siebie jak największego procentu swoich należności, bez względu na sytuację w jakiej później znaleźliby się pozostali wierzyciele dłużnika.

Od chwili ogłoszenia upadłości likwidacyjnej zaspokojenie wierzycieli może bowiem nastąpić jedynie według reguł prawa upadłościowego i naprawczego, z zastosowaniem m.in. podziału na tak zwane grupy wierzytelności, w ramach których następuje ich proporcjonalne zaspokojenie.

Wprawdzie postępowanie upadłościowe przewiduje, iż likwidację upadłego przeprowadza powołany przez sąd syndyk, nad którym nadzór sprawuje sędzia - komisarz, to jednak w interesie każdego z wierzycieli jest wykazanie pewnej dozy czujności co do przebiegu postępowania i reagowanie, gdy prawa wierzyciela mogą zostać naruszone. Powinien on także rozważyć możliwości bardziej aktywnego uczestniczenia w postępowaniu na poziomie zgromadzenia wierzycieli lub rady wierzycieli. Poniżej omówione zostało kilka kluczowych momentów postępowania upadłościowego, na które każdy wierzyciel upadłego powinien zwrócić szczególną uwagę.  

Zgłoszenie wierzytelności

Pierwszą czynnością, jaką powinien wykonać wierzyciel, który dowiedział się o ogłoszeniu upadłości swojego dłużnika powinno być zgłoszenie wierzytelności do sędziego - komisarza wyznaczonego dla danej sprawy spośród sędziów sądu upadłościowego. Brak zgłoszenia wierzytelności, poza nielicznymi wyjątkami, spowoduje bowiem zamknięcie możliwości otrzymania jakichkolwiek wypłat w ramach toczącego się postępowania upadłościowego.

W zgłoszeniu wierzyciel powinien przede wszystkim oznaczyć z czego wynika jego wierzytelność, podać jej wartość i przedstawić  dowody na jej istnienie (faktury, umowy, orzeczenia sądów itp.). Szczegółowe warunki jakimi powinno odpowiadać zgłoszenie zawarto w art. 239 oraz art. 240 prawa upadłościowego i naprawczego. Należy pamiętać, by zgłoszenia wierzytelności nie przesyłać syndykowi ale kierować do sądu upadłościowego. Jedynie zgłoszenie skierowane do sędziego - komisarza uznawane jest za złożone w prawidłowy sposób. Sędzia bada przy tym czy zachowane są formalne warunki dokonanego zgłoszenia.

Termin do dokonania zgłoszenia wierzytelności wyznaczany jest przez sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości (od miesiąca do trzech miesięcy) i liczony jest od chwili ogłoszenie informacji o upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz w dzienniku lokalnym. Pomimo, iż możliwe jest zgłoszenie wierzytelności nawet po upływie w/w terminu to w interesie wierzyciela jest dokonanie tego w terminie wskazanym w pierwotnym orzeczeniu. W ten sposób uniknie on obciążenia kosztami dodatkowego zgłoszenia (zgłoszenie w terminie nie podlega opłacie) oraz uzyska pewność, iż nie ominie go żaden z podziałów funduszy masy upadłości. 

 

Zaskarżanie listy wierzytelności oraz list uzupełniających.

Na podstawie zgłoszeń przekazanych z sądu upadłościowego oraz w oparciu o dostępną dokumentację upadłego syndyk przygotowuje listę wierzytelności i przekazuję ją sędziemu - komisarzowi. Każdy z wierzycieli, który nie zgadza się z treścią listy wierzytelności np. gdy syndyk odmówił uznania zgłoszonej wierzytelności lub uznał ją jedynie w części, może ją zaskarżyć. Zaskarżenie listy wierzytelności  następuje w formie sprzeciwu składanego sędziemu - komisarzowi w terminie dwóch tygodni od dnia ukazania się obwieszczenia i ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym o przekazaniu listy sędziemu - komisarzowi. Należy pamiętać, iż wierzyciele nie są indywidualnie zawiadamiani o fakcie sporządzenia listy. Z tych względów wierzyciel, który chce uniknąć złożenia spóźnionego, a więc nieskutecznego sprzeciwu, powinien monitorować zarówno zapisy na liście jak i terminy obwieszczenia i ogłoszenia.

Sprzeciw rozpoznawany jest na rozprawie, na którą wzywani  są m.in. syndyk, upadły oraz wierzyciel, składający sprzeciw.  Sędzia - komisarz rozstrzyga kwestie objęte sprzeciwem postanowieniem, na które służy zażalenie, rozpoznawane przez sąd upadłościowy w składzie trzech sędziów z wyłączeniem sędziego pełniącego w danej sprawie funkcję sędziego - komisarza.

Podobne zasady zaskarżania obowiązują w przypadku spóźnionego zgłoszenia wierzytelności i powstałej w jego wyniku  listy uzupełniającej.

 

Zarzuty na plan podziału funduszy masy.

Środki uzyskane przez syndyka z likwidacji masy upadłości oraz dochód uzyskany z prowadzenia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa upadłego, a także odsetki od kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych tworzą fundusze masy upadłości. Podlegają one podziałowi pomiędzy wierzycieli, przy czym wypłaty dokonywane są jednorazowo lub kilkakrotnie w toku postępowania upadłościowego. Podstawą każdej wypłaty, jest sporządzany przez syndyka tzw. plan podziału funduszy masy. Także i  tutaj każdy z wierzycieli, którego interesy nie zostały w danym planie podziału uwzględnione może zaskarżyć plan i złożyć na niego tzw. zarzuty. Termin do ich złożenia jest dwutygodniowy i biegnie od daty obwieszczenia i ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenia o fakcie sporządzenia planu podziału.  Podobnie więc jak w przypadku listy wierzytelności również w tym przypadku  wierzyciel we własnym interesie powinien monitorować postępy postępowania upadłościowego, gdyż przepisy nie przewidują indywidualnego informowania o fakcie sporządzenia planu podziału funduszy masy. Zgłoszone na plan zarzuty rozpoznawane są przez sędziego - komisarza, który w postanowieniu decyduje o ich uwzględnieniu i ewentualnie dokonuje sprostowania pierwotnego planu podziału.

Na postanowienie sędziego - komisarza służy zażalenie, rozpoznawane przez sąd upadłościowy w składzie trzech sędziów z wyłączeniem sędziego pełniącego w danej sprawie funkcję sędziego - komisarza.

 

Zarzuty na oddzielny plan podziału sum uzyskanych ze zbycia rzeczy i praw zabezpieczonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską,

Prawo upadłościowe i naprawcze przewiduje szczególną regulację, gdy na majątku upadłego ustanowiono zabezpieczenia takie jak hipotekę, zastaw, zastaw rejestrowy, zastaw skarbowy czy też hipotekę morską.Wierzyciele upadłego posiadający takie zabezpieczenia są traktowani w uprzywilejowany sposób. W przypadku sprzedaży zabezpieczonych w ten sposób rzeczy lub praw wierzyciele ci mają prawo do zaspokojenia swoich należności z uzyskanych sum przed pozostałymi wierzycielami uczestniczącymi w postępowaniu upadłościowym. Z tego względu każda sprzedaż tego rodzaju składników majątku upadłego powoduje konieczność sporządzenia tzw. odrębnego planu podziału sum uzyskanych z ich zbycia.

W planie tym uwzględniani są jedynie wierzyciele, których zabezpieczenia upadły w wyniku dokonanej sprzedaży, a procedura sporządzania planu i jego zaskarżania przebiega odpowiednio jak przy tzw. planie podziału funduszy masy. W tej jednak sytuacji wierzyciele, których prawa podlegają zaspokojeniu z  uzyskanych sum są zawiadamiani bezpośrednio, a ponieważ nie ma obwieszczenia, dwutygodniowy termin do wniesienia zarzutów na odrębny plan podziału liczony jest od dnia doręczenia zawiadomienia o sporządzeniu takiego planu.

 

Rada wierzycieli oraz zgromadzenie wierzycieli.

Opisane wyże kwestie dotyczą sytuacji, gdy wierzyciel w toku postępowania upadłościowego działa wyłącznie w swoim interesie. Dochodzi swoich praw lub też broni swojej pozycji, zagrożonej niekorzystnymi posunięciami syndyka czy też sędziego komisarza.

Prawo upadłościowe i naprawcze przewiduje jednak o wiele szersze możliwości działania wierzycieli. Zgromadzenie wierzycieli oraz rada wierzycieli to organy powoływane w postępowaniu upadłościowym pozwalające wierzycielom mieć spory wpływ na wiele zagadnień związanych z przebiegiem postępowania upadłościowego. Organy te działają w interesie wszystkich wierzycieli, podejmują decyzje w ważnych kwestiach, udzielają syndykowi zezwolenia na pewne działania, nadzorują, opiniują, a także udzielają potrzebnej pomocy. Nie zawsze jednak wierzyciele są zainteresowani aktywnym uczestnictwem w postępowaniu upadłościowym, stąd organy te mają charakter fakultatywny. Zatem ich powołanie nie następuje często.

W postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego, o ile rozmiar upadłego przedsiębiorstwa i aktywność największych wierzycieli jest wystarczająca, powoływana jest najczęściej rada wierzycieli. Wykonuje ona przede wszystkim zadania kontrolne i nadzorcze, a także udziela zgody na takie działania jak:

a) dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez syndyka, jeżeli ma trwać dłużej niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości,

b) odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości,

c) sprzedaż praw i wierzytelności,

d) zaciąganie pożyczek lub kredytów oraz obciążenie majątku upadłego ograniczonymi prawami rzeczowymi,

e) wykonanie umowy wzajemnej zawartej przez upadłego albo odstąpienie od takiej umowy,
f) uznanie, zrzeczenie się i zawarcie ugody co do roszczeń spornych oraz poddanie sporu.

 

Jak widać wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mają, przynajmniej potencjalnie, znacznie większe możliwości wpływu na jego przebieg, sposób i wielkość zaspokojenia swoich wierzytelności niż na przykład w postępowaniu egzekucyjnym.  W znacznej mierze zależy to jednak od ich chęci do aktywnego uczestniczenia w procesie likwidacji majątku upadłego oraz współpracy z pozostałymi organami postępowania upadłościowego. Pamiętać przy tym należy, by regularnie monitorować przebieg postępowania upadłościowego. Tylko w ten bowiem sposób wierzyciel może w odpowiednim terminie zareagować na ewentualne naruszenie jego praw.