background

Blog

Umowy zawierane z konsumentami - zmiany w przepisach

Dodane: 17.11.14 | Autor: Tomasz Mierzwicki

W dniu 25 grudnia 2014r. wejdzie w życie uchwalona pod koniec maja br. ustawa  o prawach konsumenta (Dz. U. z 2014 poz. 827). Ustawa ta wprowadza szereg zmian w porządku prawnym dotyczącym tzw. sprzedaży konsumenckiej.

Przede wszystkim porządkuje i łączy ona część dotychczasowych przepisów zawartych w ustawie z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności  za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 1225) oraz w ustawie z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych  warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002r. Nr 141, poz. 1176, z późn. zm). Począwszy od dnia 25 grudnia 2014r. w/w ustawy utracą moc, a w ich miejsce wejdą przepisy wprowadzone nową ustawą. Jedynie dla umów zawartych z konsumentami przed tą datą nadal stosować będzie można przepisy dotychczasowe, a więc także w/w ustawy.

Należy przy tym dodać, iż nowa ustawa część regulacji, w szczególności dotyczących odpowiedzialności z jakość sprzedanego towaru,  przenosi m.in. do Kodeksu cywilnego, modyfikując w znacznym stopniu dotychczasowe zawarte w nim przepisy o sprzedaży, rękojmi za wady oraz gwarancji jakości. 

Poza uporządkowaniem dotychczasowych przepisów ustawa o prawach konsumenta wprowadza także nowe regulacje w szczególności co do obowiązków informacyjnych przedsiębiorców wobec konsumentów jak i co do uprawnień tych ostatnich.

Poniżej omówiono szereg najważniejszych zmian wprowadzonych ustawą z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta w porównaniu ze stanem dotychczasowym. Zestawienie to nie obejmuje zmian w zakresie umów dotyczących usług finansowych zawieranych na odległość.

 

1. Zmiany w zakresie umów zawieranych z konsumentami w typowych warunkach (innych niż poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość).

Nowością w tym zakresie są obowiązki informacyjne nałożone na przedsiębiorcę już na etapie przed zawarciem umowy. Dotychczasowe regulacje dot. tzw. sprzedaży konsumenckiej dla umów innych niż zawieranych poza lokalem lub na odległość nie przewidywały w tym zakresie szczególnych obowiązków. Nowe przepisy przewidują szeroki zakres informacji jakich musi udzielić przedsiębiorca i to najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania umową (nie należy utożsamiać tego z chwilą zawarcia umowy). To o czym przedsiębiorca musi w takiej sytuacji poinformować konsumenta wylicza szczegółowo art. 8 pkt 1 - 9 ustawy o prawach konsumenta. 

Przykładowo wymienić można kilka wymienionych tam informacji np. opis głównych cech świadczenia, z uwzględnieniem przedmiotu świadczenia oraz sposobu porozumiewania się z konsumem; dane identyfikujące przedsiębiorcę; łączną cenę lub wynagrodzenie, opłaty za  dostarczanie, usługi pocztowe; stosowaną procedurę rozpatrywania reklamacji, przewidzianej przez prawo odpowiedzialności za jakość świadczenia; treść usług posprzedażowych i gwarancji. Wszystkie informacje przekazane konsumentowi muszą być wyrażone w sposób jasny i zrozumiały.

Ustawodawca, zdając sobie sprawę z uciążliwości nowych regulacji dla przedsiębiorców wprowadził pewne zwolnienia od obowiązku przekazywania w/w informacji przy umowach zawieranych w typowych warunkach. 

Przede wszystkim przedsiębiorca nie będzie musiał podawać informacji o jakich mowa w art. 8 ustawy o prawach konsumenta jeżeli umowa dotyczyć będzie drobnych umów życia codziennego wykonywanych natychmiast po ich zwarciu. Ocenić przy tym  więc trzeba każdorazowo charakter i wartość tego rodzaju umów, chociaż w tym wypadku ustawodawca nie podaje wprost maksymalnej kwoty. Z pewnością do tego rodzaju umów zaliczają się np. drobne codzienne zakupy.

Dodatkowo przedsiębiorca zobowiązany jest do podawania tylko takich informacji wymienionych w art. 8 ustawy o prawach konsumenta, które nie wynikają  z okoliczności konkretnej transakcji.

 

Zarówno przedsiębiorcy jak i konsumenci powinni także wiedzieć o dwóch kolejnych nowych rozwiązaniach, które dotyczą zarówno " umów typowych" o napisano których wyżej,  jak też tych zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość.

Pierwsze z nich zobowiązuje przedsiębiorcę do uzyskania wyraźnej zgody od konsumenta na każdą dodatkową płatność poza tą wynikającą z głównych obowiązków przedsiębiorcy. Wyraźna zgoda nie może być domniemywana przez przedsiębiorcę. Zawarte w art. 10 ust. 2 ustawy o prawach konsumenta rozwiązanie idzie nawet dalej i w zasadzie zakazuje stosowania "domyślnych opcji, które konsument musi odrzucić w celu uniknięcia dodatkowych płatności." Wymaganie zatem od konsumenta podjęcia działań/pewnej aktywności, które pozwolą mu uniknąć dodatkowych obciążeń nie jest skuteczne. Konsument obciążony dodatkowymi kosztami, bez jego wyraźnej zgody, może domagać się zwrotu uiszczonej płatności dodatkowej.     

Drugie z nowych rozwiązań dotyczy zakazu pobierania od konsumenta, kontaktującego się telefonicznie z przedsiębiorcą w sprawie zawartej umowy,  opłat wyższych niż za zwykłe połączenie telefoniczne.

 

2. Zmiany w zakresie umów zawieranych z konsumentami na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.

Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta wprowadza spore zmiany w zakresie obowiązków informacyjnych przedsiębiorców w zakresie umów zawieranych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa.

Obecnie obowiązujące przepisy, które utracą moc z dniem 25 grudnia 2014r., dość mocno różnicują oba typy umów pod kątem obowiązków dotyczących informacji przekazywanych konsumentowi.  W szczególności w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa informacje jakie otrzymuje konsument i to zarówno na etapie przed zawarciem jaki i po zawarciu umowy dotyczą w zasadzie głównie kwestii odstąpienia od umowy.

Nowa ustawa ujednolica katalog przedkontraktowych obowiązków informacyjnych  dla obu typów umów. Zawarta w art. 12 ust. 1 ustawy lista jest bardzo szczegółowa i została rozszerzona nawet w stosunku do i tak już dość szerokich obowiązków jakie obecnie posiada przedsiębiorca zawierający umowy na odległość. 

Przedkontraktowe obowiązki przedsiębiorców (dla obu typów umów) obejmują między innymi informacje dotyczące: głównych cech świadczenia, sposobu porozumiewania się z konsumentem, pełnych danych identyfikujących przedsiębiorcę (w tym o poczcie elektronicznej i numerach telefonu pod którymi konsument może szybko i efektywnie kontaktować się z przedsiębiorcą), łącznej cenie, opłatach pocztowych i opłatach dodatkowych, terminie wykonania, odstąpieniu, obowiązku przedsiębiorcy dostarczenia rzeczy bez wad, funkcjonalności treści cyfrowych oraz technicznych środkach ich ochrony, czasie trwania umowy lub o sposobie i przesłankach wypowiedzenia umowy – jeżeli umowa jest zawarta na czas nieoznaczony lub jeżeli ma ulegać automatycznemu przedłużeniu.

 

Co ważne zgodnie z art. 22 ustawy o prawach konsumenta wszelkie informacje przekazane konsumentowi przed zawarciem umowy (zgodne z art. 12 ust. 1) stanowią integralną część umowy zawieranej na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa i mogą zostać zmienione tylko za wyraźnym porozumieniem stron.

 

Ustawa nakazuje także by informacje te były wyrażone w sposób jasny,  zrozumiały, czytelny i prostym językiem.

W przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa powinny być one utrwalone na papierze, a za zgodą konsumenta na innym trwałym nośniku. Z kolei dla umów zawieranych na odległość  informacja powinna być przekazana w sposób odpowiadający rodzajowi użytego środka porozumiewania się na odległość.

Warto przy tym dodać, iż obowiązków informacyjnych wskazanych w ustawie o prawach  konsumenta nie muszą wykonywać przedsiębiorcy zawierający z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, jeżeli wartość umowy nie przekracza 50 zł. Do umów takich ustawa ta bowiem nie ma w ogóle zastosowania.

 

Niezwykle ważne dla wszystkich przedsiębiorców zawierających z konsumentami umowy na odległość przy użyciu środków komunikacji elektronicznej pozostają dwie kwestie uregulowane w art.  17 ustawy o prawach konsumenta. Ustawa nakazuje bowiem by w takich sytuacjach:

1) Przedsiębiorca zapewnił, aby konsument w momencie składania zamówienia wyraźnie potwierdził, że wie, że zamówienie pociąga za sobą obowiązek zapłaty.

2) Jeżeli do złożenia zamówienia używa się przycisku lub podobnej funkcji muszą one być oznaczone w łatwo czytelny sposób słowami "zamówienie z obowiązkiem zapłaty"lub innego równoważnego jednoznacznego zapłaty.

Zgodnie z ustawą jeżeli przedsiębiorca nie spełnia w/w wymagań umowa nie zostaje zawarta.

Warto także w tym miejscu przypomnieć, iż nadal obowiązują i nie zostały uchylone ustawy z dnia 4 marca 2010r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną.  Na mocy omawianej ustawy, w przypadku jej sprzeczności z powyższymi aktami stosuje się przepisy ustawy o prawach konsumenta.

 

 3. Prawo odstąpienia od umowy zawartej z udziałem konsumenta.

W kwestiach związanych z odstępowaniem przez konsumenta od umów zawartych z jego udziałem ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta w art. 27 - 38 reguluje cztery grupy zagadnień:

a) wydłuża z 10 do 14 dni termin na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyn i bez ponoszenia kosztów,chociaż w niektórych szczególnych sytuacjach konsument może być obciążony pewnymi kosztami. Stanie się tak na przykład, gdy wybrał on inny niż najtańszy zwykły sposób dostarczenia oferowany przez przedsiębiorcę, wówczas ten ostatni nie musi zwrócić poniesionych przez konsumenta dodatkowych kosztów.

W przypadku, gdy przedsiębiorca nie poinformował konsumenta o prawie odstąpienia od umowy termin do odstąpienia upłynie dopiero po 12 miesiącach po upływie 14 dniowego terminu podstawowego.  Natomiast jeżeli poinformował o tym z opóźnieniem to wówczas termin en wynosi 14 dni od chwili otrzymania informacji o prawie do odstąpienia.

Przedsiębiorca może wykorzystać wzory informacji o prawie odstąpienia stanowiące załączniki do ustawy o prawach konsumenta. Zawierają one wszystkie niezbędne oświadczenia i informacje dot. prawa odstąpienia, a ich dostarczenie konsumentowi wypełnia obowiązki informacyjne w tym zakresie.

b) precyzyjnie definiuje początek biegu terminu do odstąpienia. Przykładowo dla umów polegających na przeniesieniu własności termin ten, z małymi wyjątkami, zaczyna biec od chwili objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub wskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik.

c) szczegółowo określa skutki odstąpienia od umowy, w tym kwestie ponoszenia kosztów.  

Zasadą jest, iż strony powinny zwrócić sobie  wszystko co wzajemnie świadczyły i to w terminie 14 dni, od odstąpienia od umowy. Przedsiębiorca może w pewnych sytuacjach wstrzymać się ze zwrotem dokonanej wpłaty do czasu otrzymania sprzedanej rzeczy z powrotem lub otrzymania dowodu potwierdzającego jej odesłanie.

Zwracane konsumentowi kwoty obejmują wszystkie płatności, w tym także koszty dostarczenia rzeczy, z wyjątkiem sytuacji o jakiej mowa wyżej w ppkt. a).

Konsument ponosi tylko bezpośrednie koszty zwrotu rzeczy, chyba że to przedsiębiorca zgodził się je ponieść lub i tu uwaga - jeżeli przedsiębiorca nie poinformował wcześniej konsumenta o konieczności ich poniesienia. Jeżeli tego nie zrobił zobowiązany będzie także ponieść koszty zwrotu rzeczy.

W sytuacji gdy umowę zawarto poza lokalem przedsiębiorstwa, a rzecz została dostarczona konsumentowi do miejsca zamieszkania, przedsiębiorca jest zobowiązany odebrać rzecz na swój koszt, gdy ze względu na charakter rzeczy (np. gabaryty, ciężar) nie można jej odesłać w zwykły sposób pocztą.  

d) zawiera rozbudowaną listę sytuacji kiedy prawo odstąpienia nie przysługuje.  Przykładowo wymienić można umowy dotyczące:

- świadczenia usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał w pełni usługę za wyraźną zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez przedsiębiorcę utraci prawo odstąpienia do umowy,

- rzeczy nieprefabrykowanej, wyprodukowanej według specyfikacji konsumenta lub służącej zaspokajaniu jego zindywidualizowanych potrzeb,

- dostarczania dzienników, periodyków lub czasopism, z wyjątkiem umowy o prenumeratę,

- nagrań dźwiękowych lub wizualnych albo programów komputerowych dostarczanych w zapieczętowanym opakowaniu, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu.

 

4. Wybrane zmiany wprowadzone do Kodeksu cywilnego.

Ustawa z  dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta wprowadza także liczne zmiany do Kodeksu cywilnego. Najwięcej zmian dotyczy odpowiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej. Obecnie dla obrotu krajowego obowiązują w tym zakresie dwie różne regulacje zawarte w Kodeksie cywilnym oraz w ustawie z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych  warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2002r. Nr 141, poz. 1176, z późn. zm.). Ustawa o prawach konsumenta konsoliduje obie regulacje i dodatkowo uzupełnia tą tematykę. W efekcie począwszy od 25 grudnia 2014 kwestie związane z rękojmią i gwarancją zawarte będą tylko w Kodeksie cywilnym.

Najważniejsze zmiany kodeksowe w tym zakresie dotyczą przede wszystkim:

a) wprowadzenia kodeksowej definicji wady fizycznej jako niezgodności rzeczy sprzedanej z umową,

b) uznania, iż dla umów z konsumentami niezgodna z umową jest rzecz nie posiadająca właściwości, o istnieniu których producent zapewnił w oświadczeniu publicznym np. w reklamie, 

b) wydłużenia czasu trwania domniemania, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili zakupu z 6 miesięcy do 1 roku od dnia wydania rzeczy (dla umów konsumenckich),

c)  wprowadzenia możliwości złożenia przez konsumenta w pierwszej kolejności tzw. oświadczenia o obniżeniu ceny (określające kwotę o jaką cena ma zostać obniżona) albo o odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. W przypadku złożenia przez sprzedawcę propozycji naprawy lub wymiany konsument może żądać odmiennego zachowania przedsiębiorcy (np. gdy zaproponuje naprawę to konsument może zażądać wymiany i odwrotnie).  Sprzedawca będzie mógł się uchylić od takiego odmiennego żądania jedynie w przypadku, gdy wybrany przez kupującego sposób jest niemożliwy do realizacji (np. gdy brak takich samych nowych rzeczy) albo wymagałby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem zaproponowanym przez przedsiębiorcę.

d) wprowadzenia zasady, iż w przypadku braku ustosunkowania się przez sprzedawcę w terminie 14 dni do żądania wymiany, usunięcia wady lub do oświadczenia kupującego o obniżeniu ceny, przyjmuje się, iż uznał on je za zasadne.

e) wydłużenia kodeksowego okresu odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady fizyczne do 2 lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości do 5 lat od wydania rzeczy. Jeżeli kupującym jest konsument i transakcja dotyczy rzeczy ruchomej używanej odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona umownie, nie mniej jednak niż do 1 roku od dnia wydania rzeczy,

f) wydłużenia terminu przedawnienia roszczenia o usuniecie wady lub wymiany rzeczy na wolną od wad do 1 roku od dnia stwierdzenia wady. W przypadku konsumentów termin przedawnienia nie może skończyć się wcześniej niż ogólny okres odpowiedzialności sprzedawcy (czyli jak w ppk e tj. 2 i 5 lat lub 1 rok dla rzeczy używanej).

g) wprowadzenia uprawnienia po stronie sprzedawcy do domagania się od poprzednich sprzedawców naprawienia szkody  związanej z poniesionymi kosztami w przypadku, gdy wskutek ich działania lub zaniechania rzecz stała się wadliwa (tzw. roszczenia regresowe). Powyższe obejmuje także sytuację, gdy wada powstała w wyniku montażu lub uruchomienia rzeczy na podstawie niewłaściwych instrukcji sporządzonych przez poprzednich sprzedawców.

h) wydłużenie dotychczasowego terminu ustawowego gwarancji do 2 lat.

 

5. Podsumowanie

Zmiany wprowadzone ustawą z  dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta mają różny charakter i są stosunkowo szerokie. Z jednej strony prowadzą one do skonsolidowania i częściowego uporządkowania przepisów dotyczących sprzedaży konsumenckiej. Z drugiej wprowadzają także rozwiązania nowe lub uzupełniają dotychczasowe przepisy w tym zakresie. Z pewnością spowodują spore obciążenie dla przedsiębiorców, którzy muszą dostosować przyjęte wcześniej sposoby postępowania, praktyki sprzedażowe, regulaminy, a przede wszystkim informacje przekazywane kupującym  do nowych przepisów.

Ustawa o prawach konsumenta w art. 3 przewiduje pewien katalog umów, do których nie będzie mieć ona zastosowania, względnie będzie stosowana jedynie częściowo.  Wszystkie pozostałe, a co za tym idzie także przedsiębiorcy zawierający je z konsumentami, podlegać będą jej reżimowi.

Efekty ewentualnego niedostosowania do nowym rozwiązań mogą być daleko idące. Przede wszystkim będą to skutki cywilistyczne generujące dodatkowe koszty działalności  (np. poprzez konieczność poniesienia kosztów umów uznanych za niezawarte lub od których odstąpiono nawet po 12 miesiącach). Nadto ustawa wprowadza do Kodeksu wykroczeń art. 139b, zgodnie z którym kto w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa zawierając umowę z konsumentem nie spełnia wymagań dotyczących udzielenia informacji lub wydania dokumentu przewidzianych w jej przepisach podlega karze grzywny. Osobie nie stosującej ustawy grozi więc także odpowiedzialność za wykroczenie. Z kolei Kodeks wykroczeń przewiduje grzywnę w wysokości od 20 do 5000 zł.