background

Przyjęcie i odrzucenie spadku

Śmierć spadkodawcy i otwarcie spadku nie powoduje automatycznego nabycia spadku przez spadkobierców.

Zdarza się bowiem tak, iż majątek pozostawiony przez spadkobiercę, pozornie dużej wartości obarczony jest znacznymi długami lub takiego rodzaju obciążeniami, którym ewentualny spadkobierca lub spadkobiercy nie chcą lub po prostu nie mogą sprostać.

Z tych względów prawo spadkowe przewiduje możliwość złożenia przez spadkobiercę specjalnego oświadczenia o tym czy w ogóle chce spadek przyjąć, a jeżeli tak to w jaki sposób.

Oświadczenie takie powinno być złożone w terminie 6 miesięcy od chwili uzyskania wiadomości o spadku przypadającym takiej osobie.  Jest to czas na zastanowienie się nad konsekwencjami spadkobrania.

 

Spadkobierca ma do wyboru trzy możliwe oświadczenia:

o odrzuceniu spadku w ogóle - w efekcie zostaje osoba taka zostaje wyłączona od dziedziczenia. Sprawa spadku z tą chwilą przestaje jej dotyczyć. Należy przy tym jednakże pamiętać, iż  osoba taka traktowana jest przez prawo jakby nie dożyła otwarcia spadku, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Zatem w jej miejsce dziedziczyć "niechciany" spadek będą jej zstępni czyli najczęściej jej dzieci. Zatem one także powinny złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. W przeciwnym razie spadek ten (lub jego część) odziedziczą. Jeżeli zstępni są małoletni to zgodę na odrzucenie spadku i w ogóle jakiekolwiek oświadczenia w zakresie testowania wymagać będzie zgody sądu opiekuńczego. Po uzyskaniu zgody sądu oświadczenie takie składają przedstawiciele zstępnego (a więc najczęściej jego rodzice).

o przyjęciu spadku wprost - skutkuje nieograniczoną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Od tego momentu wobec spadkobiercy możliwe jest prowadzenie egzekucji na zaspokojenie wierzycieli osobistych zmarłego.   Spadkobierca odpowiada całym swoim majątkiem.

o przyjęciu spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza - skutkuje ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe. Wierzyciele zmarłego mogą również sięgnąć do majątku osobistego spadkobiercy ale odpowiedzialność ograniczona jest tylko do wartości przyjętego spadku.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy w w/w  terminie złożyć przed sądem lub przed notariuszem.

Warto wiedzieć:

Zasadą jest, iż w przypadku jeżeli spadkobierca nie podejmie żadnych działań i nie złoży żadnego oświadczenia automatycznie dziedziczyć będzie spadek wprost (ze wszystkimi długami i pełną odpowiedzialnością).

Brak jakiegokolwiek oświadczenia spadkobiercy, który jest:

  • osobą nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnej (np. niepełnoletnia),
  • osobą co do której istnieją podstawy do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia (np. chora psychicznie),
  • osobą prawną,

powoduje , iż dziedziczy on zawsze z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeżeli wśród kilku spadkobierców jest osoba która dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza, pozostali  jeżeli nie złożyli żadnych oświadczeń także dziedziczyć będą z dobrodziejstwem inwentarza. Nie dotyczy to oczywiście tych spośród nich, którzy poprzez złożenie wyraźnego oświadczenia przyjęli spadek wprost. 

 

Przykład

Do spadku po zmarłym, który nie pozostawił testamentu, powołani są z ustawy żona oraz żyjących z nią dwóch synów, z których jeden ma 17 lat a drugi 19 lat. Wartość spadku to około 250.000 zł (połowa wartości domu). Żona nie podjęła jakichkolwiek działań co do spadku.

Po około 8 miesiącach od śmierci męża zgłosił się do niej wierzyciel zmarłego męża żądający spłaty  pożyczki w wysokości 700.000 zł jaką ten, bez wiedzy i zgody żony, przed śmiercią u niego zaciągnął. Wierzyciel w rozmowie z żoną i 19 letnim synem zagroził, iż na zaspokojenie pożyczki i stale rosnących odsetek zażąda egzekucji nie tylko domu zajmowanego przez rodzinę lecz również należących wyłącznie do kobiety kolekcji wartościowych obrazów i zabytkowego samochodu, które nieco wcześniej odziedziczyła po swoich rodzicach.

Ponieważ zarówno żona, jak i jej 19 letni syn nie złożyli oświadczenia co do przyjęcia lub odrzucenia spadku, gdyby byli jedynymi spadkobiercami odpowiadaliby tak jakby przyjęli spadek wprost (w pełnej wysokości długów tj. 700.000 zł + odsetki  i to całym swym majątkiem).

Ponieważ jednak jeden ze spadkobierców jako niepełnoletni (17 letni syn) i uznaje się, iż przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza (bez konieczności składania oświadczeń), to także pozostali spadkobiercy, którzy nie podjęli w tym zakresie żadnych działań odpowiadać będą w tym ograniczonym zakresie  (czyli wprawdzie całym swym majątkiem lecz tylko do wartości przyjętego z dobrodziejstwem inwentarza spadku tj. do kwoty około 250.000,-zł).